Blockchain'in Ayak Sesleri - 2026'da Güncellenen İçeriğiyle

2026 Şubat Güncellemesi: Blockchain Artık Bir "Deney" Değil, "Dijital Sinir Sistemi"

Bu yazıyı kaleme aldığım 2017 yılından bugüne blockchain dünyasında köprünün altından çok sular aktı. O günlerde "geleceğin teknolojisi" olarak konuştuğumuz kavramlar, bugün özellikle finans ve ödeme sistemlerinin görünmez altyapısı haline geldi. İşte 2026 perspektifiyle blockchain ekonomisindeki son durum:

1. Varlıkların Tokenizasyonu (Real World Assets - RWA)

• Gerçek Örnek - BlackRock ve BUIDL Fonu: Önceki yazılarımdan "Kripto Paralar Merkezi Sistemleri Alt Edebilir mi?" ile vurgu yaptığım Dünyanın en büyük varlık yönetim şirketi BlackRock'ın ETF'leri (Exchange-Traded Fund) ABD hazine bonolarını Ethereum ağı üzerinde tokenize etti.
• Kullanım Senaryosu: Eskiden milyon dolarlık bir ticari gayrimenkule yatırım yapmak için devasa bütçeler gerekirken, bugün Perpa gibi bir ticaret merkezindeki bir dükkan 1000 eşit parçaya yani token'a bölünebilir. Bir yatırımcı, sadece 2.000 TL ile o dükkanın 1/1000'ine sahip olabilir ve kira geliri token olarak her ay dijital cüzdanına otomatik yatar.
• Yaratılan Değer: Likidite ve küçük yatırımcı için erişilebilir kıymetler.
• Nasıl Çalışıyor?

1. Anlık Takas (T+0): Geleneksel finans sistemlerinde sattığınız yatırım fonunun bedelini almanız 1-2 gün sürebilir. BUIDL ile bu işlem blockchain üzerinde saniyeler içinde gerçekleşiyor. Bu da yatırımcısına esneklik ve anlık likidite sağlayabilmek demek.

2. 7/24 Erişilebilirlik: Bankaların kapalı olduğu hafta sonları veya gece saatlerinde bile fon transferi ve takası yapılabiliyor.

3. Koşula Bağlı Ödemeler: Bu fonlar "akıllı sözleşmeler" ile yönetildiği için, teminat olarak gösterilmeleri veya koşullu ödemeler mümkün hale geliyor.

2. Yapay Zeka ve Blockchain Sinerjisi

• Gerçek Örnek - Merck & Co. İlaç Takibi: İlaç devi Merck, sahte ilaçla mücadele için blockchain ve yapay zekayı birleştiren bir patent aldı.
• Kullanım Senaryosu: Finansal bir dolandırıcılık denemesi düşünün. Yapay zeka, kullanıcının harcama alışkanlıklarını analiz eder ve normal dışı bir işlem (örneğin gece 03:00'te yurt dışından büyük bir transfer) fark eder. Blockchain ise bu işlemin gerçekleştiği "dijital parmak izini" ve paranın geldiği kaynağın daha önce kara listede olup olmadığını saniyeler içinde değiştirilemez kayıtlar arasından doğrular. Yapay zeka "karar verir", Blockchain "kanıtlar". 
• Merck & Co. tarafından geliştirilen bu sistem, fiziksel dünya ile dijital güvenliği birleştiren hibrit bir koruma kalkanıdır. Her bir ilaç kutusu üzerine kopyalanamaz ve benzersiz bir "mikroskobik parmak izi" tanımlanır; bu parmak izi, ilacın üretimden hastaya kadar olan tüm yolculuğunun kaydedildiği değiştirilemez bir blockchain ağına bağlanır. Sistemin kalbindeki yapay zeka (AI), fiziksel ürünü tarayarak dijital kayıtlarla eşleştirir ve en ufak bir taklit veya tutarsızlık durumunda sahte ürünü anında teşhis eder. Bu teknoloji, sadece bir takip sistemi değil; ilacın orijinalliğini, saklama koşullarını ve güvenliğini garanti altına alan "akıllı bir dijital pasaport" işlevi görerek küresel sağlık zincirinde sahteciliği imkansız hale getirmeyi hedefler.

3. Kurumsal Stablecoin'ler ve Sınır Ötesi Ödemeler

• Gerçek Örnek - J.P. Morgan (JPM Coin): J.P. Morgan, kendi dijital parasını kullanarak büyük kurumsal müşterileri arasında günlük milyarlarca dolarlık transferi anlık olarak gerçekleştiriyor.
• Kullanım Senaryosu: Türkiye'deki bir ihracatçının Almanya'daki bir firmaya mal sattığını düşünün. Geleneksel SWIFT sistemiyle para 2-3 günde geçer, uyum süreçlerine takılır ve yüksek muhabir banka ücretleri kesilir. Bu yeni ödeme aracı sayesinde ihracatçı, Euro'ya endeksli bir stablecoin ile ödemesini saniyeler içinde alır. Para doğrudan dijital cüzdana geçer, bankanın mesai saati veya hafta sonu engeline takılmaz.

4. Görünmez Finans (Embedded Finance)

• Gerçek Örnek - Shopify veya Uber Finansal Hizmetleri: Sürücülerin veya satıcıların bankaya gitmeden, uygulama içinden kredi alması veya ödeme yapması.
• Kullanım Senaryosu: Örneğin bir e-ticaret platformunda satıcısınız. Akıllı sözleşmeler sayesinde, kargonuz alıcıya ulaştığı ve onaylandığı anda, ödemeniz otomatik olarak serbest kalır ve anında hesabınıza geçer. Arada bir muhasebe biriminin onayına veya manuel bir işleme gerek kalmaz. Finans, alışverişin içine "gömülmüş" bir motor gibi sessizce çalışır. Blockchain sipariş anından teslimata kadar olan tüm adımları taklit edilemez şekilde kaydeder ve sahteciliğe izin vermeyecek şekilde dijital olarak operasyonun hatasız ilerlemesini sağlar.

Kişisel Not ve Sonuç

2017'de Blockchain'i sadece bir "alternatif" olarak görüyorduk; 2026'da ise BlackRock'ın BUIDL fonunda veya J.P. Morgan'ın altyapısında gördüğümüz gibi, bu teknoloji finansın bizzat kendisi haline geldi. Teknoloji ne kadar "görünmez" hale gelirse, hayatımıza o kadar entegre olmuş demektir.

                                                                                                                                                                                                      

Blockchain teknolojisinin sözleşme süreçlerini hızlandırdığına önceki yazılarımda değinmiştim. Ancak o dönemde henüz elle tutulur bir finansal işlem örneği veremediğimizden, bu özelliği ete kemiğe büründürememiştik. Ve nihayet 2018'in Nisan ayında elle tutulur bir örnek karşımıza çıktı.

Blockchain İLE İLK KREDİ İşlemİ

İspanyol BBVA dünyada ilk kez blockchain ile kredi veren banka oldu. Banka ile borçlu arasında yürütülen müzakereler de dâhil tüm süreç, dağıtık kayıt teknolojisi blockchain üzerinden tamamlandı. Böylece 75 Milyon Euro tutarındaki kurumsal kredi işlemi blockchain ile tahsis edildi ve bu işlemde Ethereum’un halka açık blockhain altyapısı kullanıldı.

Blockchain teknolojisinin kullanımı ile normalde günler alan kredi müzakere sürecinin saatlerle ifade edilecek bir süre içinde neticelendiği açıklandı. Blockchain teknolojisi, kurumsal krediler sürecinin daha etkin, şeffaf ve güvenilir bir şekilde yürütülebilmesine imkân sağladı ve sağlayacak.

Neden Blockchain?

Blockchain altyapısı, böylesi karmaşık işlemlere ilişkin değişiklik ve güncellemelerin tüm taraflarca aynı anda izlenebilmesini sağlarken, süreçlerin de sadeleşmesine ve hızlanmasına yol veriyor.

Kredi piyasasındaki en karmaşık süreçlerin kurumsal krediler ve sendikasyon kredileri olduğunu söyleyebiliriz. Zira, bu tür kredilerin sözleşme ve tahsis süreçlerine çok sayıda ekip müdahil oluyor ve bu ekiplerin sürece ilişkin kayıtlara erişimi, gözlemi gerekiyor. Dolayısıyla Blockchain’in bu tür kredilerin tahsisinde yaygın şekilde kullanılabileceğini şimdiden söyleyebiliriz.

Blockchain Çözümleri

Birçok banka, süreçlerini basitleştirmek ve maliyetlerini düşürmek amacıyla Blockchain teknolojisini inceliyorlar. Bu hedeflerinin yanında, finteklerle rekabette yeni iş modelleri geliştirmek için de gene Blockchain teknolojilerinden nasıl faydalanabileceklerini anlamaya çalışıyorlar.

Bir kısım finansal kurum mevcut iş modellerinde karşılaştıkları problemleri somut şekilde Blockchain ile çözebilecekleri modeller üzerinde çalışmalara başladılar bile.

Yanı sıra, finansal piyasaları düzenleyen ve denetleyen kurumların da Blockchain’e ilgisi de giderek artıyor ve Blockchain’e ilgi duyan Bankalarla beraber bu kurumlar da yasal çerçevede bu teknolojiden nasıl faydalanabileceklerini araştırıyorlar.

Blockchain tabanlı çözümlerin farklı alanlardaki finansal hizmetleri dönüştüreceğine inanıyorum. Belki de şu anda aklımızın ucundan bile geçmeyen birçok ürün ve hizmet bu teknolojinin kullanımı ile farklılaşacak, basitleşecek ve daha güvenilir hale gelecek.

Açık Sistemler

Ekonominin dijitalleşmesi, bankaları giderek daha şeffaf ve açık olmaya itiyor. Geçtiğimiz yıllara nazaran, globalde ve ülkemizde Bankaların finteklerle olan işbirliklerini arttırdıklarına tanık oluyoruz. Çoğu Bankanın altyapısı açık sistemlere evrilmeye uygun değil. Bu noktada, mikroservis teknolojilerinin dış entegrasyonlar için Bankaların imdadına yetişeceği ve dağıtık kayıt teknolojisi Blockchain’in de desteği ile “tak çalıştır” yapısına geçişin kolaylaşabileceği konuşuluyor.

Bu görüşe ben de katılıyorum. Zira, Bankaların çerçevesi kesin hatlarla çizilmiş süreçlerinin rekabete uyumlu şekilde dönüştürülmesi gerekiyor. Fintekler müşterilerine bu esnekliği sağlayabilirken, Bankalar neden sağlayamasın? Fintek sistemlerine entegrasyon için gerekli API bilgileri açık ve şeffaf şekilde internet sitelerinden ilan ediliyor iken, paralelde Bankalar da benzer hizmetleri verebilmeli.

Dünya Bankası

Dünya Bankası da Blockchain teknolojisini araştıran kurumlardan biri ve bu teknolojiyi finansal kurumlar arasındaki güvenin oluşturulması için önemli bir potansiyel olarak görüyor. Denetim ve sosyal açıdan gelişmekte olan ülkelerde uygulanan pilot projelerin geliştirilmesi için de bir “Blockchain Laboratuarı” kurmuş durumda.

Laboratuarın kuruluş amacı Bankanın ülke müşterilerine yardımcı olabilmek adına Blockchain teknolojilerinden nasıl faydalanılabileceğini daha iyi anlayabilmek. Sınır ötesi ödemeler, arazilerin yönetimi ve karbon kredilerinin yönetimi ile ilgili örnekler araştırılıyor; Dünya Bankası çalışanları müşterilere blockchain teknolojileri ile çözümler sunmayı hedefliyorlar.

Microsoft, Amazon gibi uzman şirketlerle iş ortaklığı yaparak Blockchain teknolojilerini daha etkin kullanmayı amaçlayan Dünya Bankası, henüz bu süreçleri netleştirmemiş olduğunu açıklasa da, şimdiden bu alanda yatırım yapması önemli bir gelişme.

Blockchain neden güvenli?

Blockchain teknolojisi dağıtık kayıtlar ve veri tabanındaki uçtan uca kural seti ve yazılım altyapısındaki protokol seti ile güvenliği sağlıyor. Bu protokoller Blockchain katılımcılarının farklı şekillerdeki oylama mekanizmalarıyla doğrulanıyor ve bu yolla veri alışverişlerinde ek bir güvenlik katmanı sağlanmış oluyor.

Dağıtık Kayıt Yapısı: Blockchain merkezi bir kayıt yapısında kurulu olmadığından ve sayısız düğümden oluştuğundan, Blockchain’i güvenilir ve kırılması imkânsız yapıyor. Sistemi kırmaya yönelik girişimler tek bir merkeze değil tüm düğümlere yöneldiğinden, Blockchain süreçleri bu girişimi engelleyebiliyor ve yanı sıra iş süreçlerine yönelik potansiyel tehditleri de algılayabiliyor.

Değiştirilemez Veri Yapısı: Blockchain ağı üzerinde veri bir kez kaydedildikten sonra değiştirilmesi mümkün değil. Verideki değişiklikler ancak ve ancak tüm veri bloklarının aynı anda konsensüs sağlaması ile gerçekleştirilebiliyor.

Aracısız Veri Paylaşımı: Güvenliğin sağlanması sistemin ana karakteristiği olduğundan işlemlerde arabuluculara yer yok. Katılımcılar kendi aralarında doğrudan veri alışverişinde bulunabiliyorlar. Sistem bu süreçlerdeki güvenliği matematik ile sağlıyor. Örneklemek gerekirse, Banka tarafından kullanılan Blockchain üzerinde tedarikçi ile müşteri doğrudan veri alışverişinde bulunabilirken, bu veri ağ üzerindeki tüm partiler tarafından şeffaf, güvenli ve değiştirilemez şekilde izlenebiliyor.

Blockchain’i özel sektördeki kurumlara cazip kılan özellikleri aynı zamanda devletler için de farklı açılardan önem arz ediyor. Halka açık Blockchain sistemleri ile biyometrik tanımlama, kriptografik kimlik tanımlama ile sahtecilik girişimlerinin engellenmesi gibi süreçlerin de gelişeceği söylenebilir.

Blockchain’in iş süreçlerinde kullanılacağı ve yaygınlaşacağı konusunda iş dünyasının çekimserliğinin azaldığını düşünüyorum. Ancak finansal kurumların bu teknolojiyi kendi süreçlerine adapte edebilmeleri için iş modellerini dönüştürmeleri gerekiyor.