2026: Dijital Cüzdanların Altın Çağı

Bugün dönüp baktığımızda, fiziksel cüzdanların artık sadece nostaljik birer aksesuar haline geldiğini görüyoruz. Türkiye, ödeme sistemleri ve finansal teknolojiler (FinTech) konusunda sadece bölgesel bir güç değil, küresel bir lider konumunda. Artık "ödemeyi nasıl yapacağım?" sorusu yerini "hangi dijital asistanım ödemeyi en avantajlı şekilde halledecek?" sorusuna bıraktı.

Türkiye'nin Dijital Cüzdan Devleri ve Yeni Nesil Özellikler

Yazının ilerleyen kısımlarında tarihçesine değineceğimiz bu dönüşümün bugün Türkiye'deki en önemli oyuncuları, sundukları benzersiz deneyimlerle öne çıkıyor:

• Papara (Finansal Özgürlük): Banka bağımsız yapısıyla milyonlara ulaştı. "Paylaşmalı Hesap" ve "Cashback" (anında nakit iade) ile sadece bir cüzdan değil, bir yaşam tarzı uygulaması. Apple Watch desteğiyle ödemeyi tamamen "görünmez" kılıyor.

• Passolig ve Passo: Türkiye'de dijital cüzdanı stadyum kapılarına taşıyan ilk büyük ekosistem. Eskiden sadece bir "giriş kartı" iken bugün maç bileti, konser ve etkinlik harcamalarını tek bir QR kodla yöneten dev bir niş cüzdan modeli.

• Hadi (A101) ve Oldubil: Perakende zincirlerinin kendi ekosistemlerini kurduğu, market alışverişi ile finansı iç içe geçiren "Gömülü Finans" (Embedded Finance) örnekleri.

• Hayhay: Fatura ödemelerinden kamu harcamalarına kadar günlük hayatın en sıkıcı finansal işlerini "hadi halledelim" kolaylığına indiren, kullanıcı dostu bir arayüzle fark yaratan bir oyuncu.

• Bankaların Süper Uygulamaları: İşCep, Maximum Mobil ve Bonus Flash gibi uygulamalar; artık pazar yeri entegrasyonları, konum bazlı yapay zeka önerileri ve taksitli MTV ödeme gibi fonksiyonlarla birer "Super-App" haline geldi.

• Dijital Türk Lirası (CBDC): Merkez Bankası destekli dijital paranın entegrasyonuyla, "para" kavramı artık tamamen yazılımsal ve güvenli bir boyuta taşındı.

Mâziye Bir Bakıver

Tarihte ilk para MÖ 3. yüzyılda bir Anadolu uygarlığı olan Lydialılar tarafından bulundu. İlk kâğıt para ise 806 yılında Çinliler tarafından üretilerek kullanılmaya başlandı. Ancak, ödeme yöntemlerindeki değişimin başlangıcı 1921’de ABD’de Western Union tarafından çıkartılan ilk kredi kartına dayanıyor. Ülkemizin kredi kartı ile tanışması ise 1968 yılında Dinners Club ile gerçekleşiyor.

Profesyoneller İçin 5 Kritik Yapay Zeka İpucu

Yapay zeka üzerine teorik tartışmalar yapmayı ne kadar sevsem de, aslında her sabah bilgisayarımı açtığımda bu teknolojinin en pratik uygulayıcılarından birine dönüşüyorum. Özellikle son dönemde Gemini benim için sadece bir sohbet botu değil; bazen karmaşık veri setlerini saniyeler içinde analiz eden bir finansal danışman, bazen de yazdığım uzun metinlerin akışını denetleyen titiz bir editör haline geldi. Hatta bazen, bir profesyonel olarak tıkanıp kaldığım anlarda, Gemini ile yaptığım "beyin fırtınaları" sayesinde yepyeni perspektifler keşfediyorum. Bu yazıda, sadece teoriden değil, bizzat kendi iş akışımda deneyimlediğim ve profesyonel hayatın karmaşasını nasıl sadeleştirdiğime dair somut ipuçlarından bahsedeceğim.

Yapay Zeka Etiği

Bir algoritma iç savaş çıkarabilir mi? Yuval Noah Harari, son kitabı Nexus’ta bu sorunun cevabını Myanmar örneğiyle, çok detaylı anlatıyor: Facebook algoritmalarının bağımsız kararlar alarak öfkeyi körüklediğini söylüyor. Peki, bizi ekrana hapsetmek uğruna toplumsal barışı feda eden bu 'yapay zeka etiği' çıkmazında bugün neredeyiz? Gelin, teknolojinin bu karanlık köşelerini ve geleceğimizi beraber sorgulayalım.

Facebook algoritmalarının Myanmar'daki rolü, veri etiği ve yapay zeka güvenliği konularında en çok incelenen "kötü örneklerden" biri. 

Her şeyin "0" ve "1"lerden oluştuğu teknoloji dünyasında, bu algoritmaları 'teknoloji işte' deyip geçemeyiz. Yapay zeka sistemlerini yaratan insanlar ve kural koyucuların, bunun basitçe bir teknoloji olmadığını, yanı sıra toplumsal sorumluluklar taşıdığını kabul etmeleri ve bu olgunlukla hareket ediyor olmaları yadsınamayacak bir gerçeklik.

Myanmar'da Neler Oldu?

2014 - 2017 yılları arasında ordu destekli gizli hesaplar, sosyal medya üzerinden sistemli bir şekilde nefret söylemi ve yalan haber yaymaya başladı. Algoritmalar bu içerikleri "etkileşim" aldığı için milyonlara ulaştırdı. Toplumda Arakanlı Müslümanlara karşı korku ve öfke biriktirildi. Halk, komşusuna karşı kışkırtıldı.